آموزش و پرورش کودکان دارای معلولیت

یک قرن پیش، یعنی زمانی که موضوع تعلیم و تربیت کودکان استثنایی برای اولین بار درایران مطرح شد، دیدگاه های متفاوتی پیرامون اهمیت این موضوع طرح گردید که دراغلب موارد چه از سوی متولیان امور حکومتی و چه از سوی والدین کودکان معلول، حاکی از نگرش نادرست آنان نسبت به معلولیت بود. در این میان، نظریات بی پایه واساسی نیز مطرح می گردید که در آن، استعدادهای بالقوه این اقلیت بزرگ، نادیده گرفته می شد و بدون اندک توجهی به حقوق مدنی این افراد، آنان را به عنوان ضایعات تولیدات جوامع بشری معرفی می کرد.

سرانجام، پس از گذشت سال ها، حدود هشتاد سال قبل، اولین گام برای آموزش و پرورش این گروه خاص آغاز گردید و نخستین فعالیت ها در بخش آموزش و پرورش نابینایان ازسال 1299 هجری شمسی توسط شخصی به نام «ارنست کریستوفل» اهل کشور آلمان در شهر تبریز با جذب 5 دانش آموز آغازگردید.

چند سال بعد، یعنی در سال 1303 مرحوم جبار باغچه بان با تأسیس باغچه اطفال در شهر تبریز، گام نخست را جهت تعلیم و تربیت ناشنوایان برداشت. 26 سال بعد، یعنی در سال 1329 نیز آموزش و پرورش کودکان عقب مانده ذهنی به شکل آموزشگاهی به همت یک گروه غیر دولتی و به صورت داوطلبانه در تهران شروع شد.

در سال 1347 به همت وزارت آموزش و پرورش، دفتری به نام «دفتر آموزش کودکان و دانش آموزان استثنایی» شروع به کار کرد و فعالیت این بخش از آموزش و پرورش در قالب مدارس استثنایی و کلاس های خاص، شکل دولتی و رسمی به خود گرفت.

دست آوردهای چشمگیر کشورهای توسعه یافته در آموزش سازمان یافته کودکان استثنایی موجب گردید تا پس از پیروزی انقلاب، توجه وسیع و همه جانبه ای نسبت به آموزش و پرورش معلولان مبذول و در سال 1371 با تصویب قانونی در مجلس شورای اسلامی «سازمان آموزش وپرورش استثنایی» وابسته به وزارت آموزش و پرورش، تأسیس و با ابعادی وسیع تر و اهداف و شرح وظایفی مشخص، گروه های بیشتری از کودکان و دانش آموزان استثنایی را تحت پوشش قرار دهد.

آموزش و پرورش گروه های مختلف کودکان و دانش آموزان استثنایی با توجه به نیازهای خاص هر گروه در سطوح پیش دبستانی، ابتدایی، راهنمایی و متوسطه با تأکید خاص بر آموزش فنی و حرفه ای، طراحی سیستم آموزشی، پرورشی و توانبخشی در راستای جبران ناتوانایی های ذهنی و جسمی کودکان استثنایی، کمک به پیشگیری از بروز ناتوانایی های جسمی و ذهنی قبل از تولد، هنگام تولد و بعد از تولد از طریق بالا بردن سطح آگاهی عمومی در زمینه عوامل بروز معلولیت ها، تغییر و اصلاح مداوم آموزش و پرورش استثنایی با توجه به روش های نوین آموزش و پرورش استثنایی در جهان، از جمله اهداف سازمان آموزش و پرورش استثنایی است.

علیرغم تلاش های صورت گرفته در سازمان آموزش و پرورش استثنایی، هنوز هم کشورمان با مشکلات خاص فرهنگی مواجه است که پیامدهای جبران ناپذیر ناشی از آن را به وضوح می توان مشاهده نمود.

عدم وجود آمار های واقعی از جمعیت معلولان، تعدد معلولان در مناطق محروم و عدم وجود مراکز شبانه روزی و امکانات آموزشی خاص در نقاط دورافتاده کشور، نبود فرهنگسازی مناسب در میان خانواده ها و عدم جذب کودکان معلول ساکن در روستاهای دور افتاده، مشکلات ایاب و ذهاب به ویژه برای نابینایان و افراد دارای معلولیتهای حرکتی و رقم ناچیز مستمری سازمان های حمایتی را می توان بخشی از مشکلات کودکان و دانش آموزان استثنایی دانست که رفع این مشکلات نیازمند اهتمام و توجه بیش از پیش مسوولان است. 

رفع محرومیت های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی معلولان رابطه مستقیم با مبحث اساسی آموزش دارد و تعلیم و تربیت کودکان استثنایی، در آینده ای نه چندان دور بخش قابل توجهی از هزینه های دولت را کاهش خواهد داد.